Grýla
Grýla, þekktasti goshverinn í Hveragerði, er norðan Hamarsins á
vinstri hönd rétt eftir að komið er inn í Ölfusdal. Grýla gaus allt
upp í 15 m hæð á klukkustundar fresti þegar hún var upp á sitt
besta. Vegna prentvillu (Þorvaldur Thoroddsen 1911) hefur Grýla
stundum verið nefnd Grýta. Unnið hefur verið að því á síðustu
misserum að sýna þessum gamla hver tilhlýðilega virðingu með því að
fegra umhverfi hans.
Leppalúði
Leppalúði er óformlegt nafn á „goshver“ sem er inni í Ölfusdal, við veginn á hægri hönd, rétt áður en komið er að brúnni yfir Varmá á leið að golfvellinum í Gufudal. Í raun er þetta grunn borhola sem áhugavert er að skoða því þar er sígos, þriggja til fjögra metra hátt.
Sandhólshver
Við horn Hverahlíðar og Þverhlíðar norðan kirkjunnnar er hver með sjóðandi vatni sem nefnist Sandhólshver. Hann er á sprungu sem liggur í gegnum Hverasvæðið og norður um Hverahvamm upp í Reykjafell. Sandhólshver myndaðist í Suðurlandsskjálftanum árið 1896 sem var um 6-7 stig á Richter. Áður var þar einungis lítið hveraauga en í umbrotunum varð hverinn til á einni nóttu og bar gufustrókinn eins hátt og Reykjafjall. Krafturinn var svo mikill að grjót og jarðvegur þeyttist tugi metra í loft upp og grastorfur flugu alla leið upp á Hamar. Hiti í honum miðjum er núna um 94°C en vatnsborð hans hefur lækkað síðustu árin. Sandhólshver var lengi notaður til hitunar fyrir nærliggjandi hús. Ofnar voru látnir ofan í heitt vatnið og rör frá þeim leidd til og frá húsunum. Þannig myndaðist lokuð hringrás, vatnið hitnaði í ofnunum, steig upp eftir rörunum og um miðstöðvarkerfi húsanna. Neysluvatn var líka leitt í gegnum ofn í hvernum til hitunar. Einnig var hveravatnið leitt eftir rörum í þar til gerðar þrær við húsin sem stóðu neðar. Þar var neyslu- og miðstöðvarvatn hitað og notað á sama hátt.
Hverahvammur - Stigagil
Þegar farin er Breiðumörk í átt að dalnum norðan Hamars liggur
malarvegur til hægri á móts við Laufskóga. Hann liggur niður í
Hverahvamm á bakka Varmár. Þar er mikil hveravirkni enda hvammurinn
á sömu jarðhitasprungu og Hverasvæðið í miðjum bænum. Við efri
lóðarmörk Hverahvamms liggur stígur til vinstri að göngubrú yfir
Varmá. Brúin tengir lönd Hveragerðis og Reykja í Ölfusi. Neðan
göngubrúarinnar eru margir hverir, bæði vatns- og leirhverir, í og
við ána. Bakteríur og þörungar setja svip sinn á svæðið með ýmsum
litaafbrigðum. Hveravatn þarna og víðar hita Varmá og af því er
nafn hennar komið. Örskammt ofar með ánni Reykjameginn var
Baðstofuhver sem sagt er frá í „Lýsingu Ölfushrepps“ frá 1703.
Skömmu fyrir aldamótin 1800 gaus hann á fimm mínútna fresti og náðu
gosin 7-15 m hæð. Hann er nú útkulnaður.
Ef gengið er áfram eftir göngustígnum upp með Varmá er komið að Stigagili sem nær frá ánni og upp í Reykjafjall. Í og við Stigagil er jarðhiti, borholur og mannvirki þeim tengd. Þar er gufuskilja sem skilur að heitt vatn og gufu sem notuð er til húshitunar. Vatnið, sem skilst frá, er um 100°C heitt og rennur eftir þrepum niður í gilið og þaðan til Varmár. Þetta er gert til að kæla vatnið og minnka þannig upphitun Varmár og þar með áhrifin á lífkerfi árinnar. Við vegslóða er hlaðin stífla í gilinu og er stundum hægt að lauga sig þar. Í langvarandi þurrkum getur það þó verið hættulegt vegna hita vatnsins. Frá gufuskiljunni er að stutt að ganga að Reykjum í Ölfusi sem var höfuðból til forna. Á Reykjum var heilsuhæli fyrir berklasjúklinga árin 1931-1938 og frá ársbyrjun 1939 hefur Garðyrkjuskóli ríkisins verið starfræktur þar.
Fossflötin - minjar um mannvirki
Fossflötin markast af Breiðumörk, Skólamörk og Varmá. Ræktun
skrúðgarðs hófst þar árið 1986 og er þar nú fallegur gróður með
leiksvæði, bekkjum og borðum sem ferðamenn geta nýtt sér til
útivistar. Á bakka Varmár neðan við Reykjafoss má sjá leifar af
gömlum húsgrunni. Grunnurinn markar upphaf byggðar í Hveragerði því
þar var ullarverksmiðja sem reist var árið 1902 og nýtti fallorku
fossins. Innar í Varmárgilinu eru uppistandandi veggir rafstöðvar
sem gerð var árið 1929. Þaðan má rekja undirstöður fallstokksins að
heillegri stíflunni neðan Hverahvamms. Í gilinu eru hinar fegurstu
litasamsetningar og hveralandslag sem enginn ætti að láta fram hjá
sér fara.
Hveragerðiskirkja
Hveragerðiskirkja stendur á Sandhóli og gnæfir tignarleg yfir bæinn. Jörundur Pálsson arkitekt við embætti Húsameistara ríkisins teiknaði kirjuna. Bygging hennar hófst í júlí 1967 og byggingameistari var Jón Guðmundsson í Hveragerði. Heildargólfflötur er 460 m2 og mesta lofthæð er 14 m.
31. maí 1971 var safnaðarheimili vígt af Sigurbirni Einarssyni, biskupi Íslands og þann 14. maí 1972 var kirkjan sjálf vígð af Sigurði Pálssyni vígslubiskupi.
Altarið er úr slípuðu grágrýti. Skírnarfonturinn er stuðlabergssúla. Steindur kórgluggi er verk Höllu Haraldsdóttur, glerlistakonu. Stílfærð Kristsmynd er uppistaðan myndarinnar, en litir og form vísa til jarðhita, gufu, blóma og gróanda umhverfisins. Efst tákna stjarna og kross birtu vonar og hinn helga kross, og að Hveragerði er á krossgötum í þjóðbraut. Halla gerði einnig glugga í safnaðarsal.
Krossaumað veggteppi er gert eftir frummynd í Þjóðmynjasafni og sýnir atburði úr Mósebókum. Ofin veggteppi í safnaðarsal eru gjöf frá vinabæ Hveragerðis, Tarp í Slésvík í Þýskalandi.
Bænaljósastjaki og tveir sex - ljósa stjakar í kór eru minningargjafir. Gunnsteinn Gíslason, myndlistarmaður hefur hannað alla stjakana.
Pípuorgelið er ítalskt, af Mascioni-gerð, 17 raddir.
Sunnan við kirkjuna er gott útsýni yfir Hverasvæðið í hjarta bæjarins. Kirkjan er tilvalinn staður til að skoða og upplifa í leiðinni þann frið og kærleik sem ætíð geislar frá guðshúsum.
Listaverkið Mýri
Listaverkið Mýri stendur á opnu svæði á vinstri hönd rétt eftir að komið er inn í bæinn framhjá Hótel Örk. Verkið er eftir listakonuna Steinunni Þórarinsdóttur og tengist Íslandssögunni bæði í fortíð og nútíð. Á verkinu eru ýmsir fundnir hlutir og hlutir sem listakonan hefur búið til sjálf. Hugmyndafræðin er sú að láta söguna sökkva ofan í mýrina. Steinunn gaf bænum listaverkið árið 1996 í tilefni af 50 ára afmæli Hveragerðis. Verkið er úr Corten stáli og rúmlega 10 fermetrar að flatarmáli. Hægt er að ganga að verkinu og skoða það nánar en ryðið í sínum jarðlit fer vel við gróandann í kring.
Hveragerði hefur upp á ýmislegt annað að bjóða,
enda bæjarstæðið og umhverfið í kring einstaklega fallegt, hvort
sem er að vetri eða sumri. Skemmtilegt er að rölta upp á Hamar, en
það má auðveldlega komast upp á hann austanmegin, við vatnstank
bæjarins. Af Hamrinum er fallegt útsýni yfir bæinn og þaðan má sjá
langt út á opið haf til suðurs og Ölfusdalinn og Hengilssvæðið til
norðvesturs.
Hveragerði er í austurjaðri gosbeltis sem liggur frá Reykjanesi um Þingvelli og norður Langjökul. Gosbeltið er framhald Mið-Atlantshafshryggjarins sem þarna gengur á land. Annað gosbelti liggur síðan frá Vestmannaeyjum um Vatnajökul og norður í Öxarfjörð. Í gosbeltunum er mikil framleiðsla á kviku sem kemur upp í eldgosum eða storknar neðanjarðar og myndar hitagjafa jarðhitasvæðanna. Eitt slíkra jarðhitasvæða er kennt við Hengil og er Hveragerði í eldri hluta þess. Hin mikla jarðhitavirkni þar er þannig nátengd reki meginlanda og eldsumbrotum.
Jarðhitasvæðum á Íslandi er skipt í háhita- og lághitasvæði eftir uppruna og hitastigi. Hiti í háhitasvæðum er yfir 200ºC á eins km dýpi og er Hengill eitt þeirra. Jarðskjálftar eru eitt af einkennum jarðhitasvæða. Þeir viðhalda brotum og glufum í berginu sem auk lekra jarðlaga gera vatni kleift að renna niður í jarðhitakerfin og upp aftur. Það er því algengt að í jarðskjálftum breytist jarðhitasvæði, hverir hverfi og nýir komi í staðinn. Jarðhitasvæðin eru þannig síbreytileg. Staða grunnvatns hefur einnig mikil áhrif á útlit hveranna, í þurrkum lækkar vatnsborð og gufuhverum fjölgar, en í rigningartíð breytast gufuaugu í vatns- eða leirhveri. Háhitasvæðið í Hengli er ævagamalt, að öllum líkindum nokkur hundruð þúsund ára, og er elsti hluti þess í Hveragerði. Þar var hverasvæðið löngum farartálmi og til lítilla nota þótt alltaf þætti ferðamönnum það forvitnilegt. Einkum fannst þeim mikið til um goshverina, Litla-Geysi sem nú er horfinn og Grýlu sem enn skvettir úr sér.
Jarðhiti í Hveragerði var fyrst nýttur í einhverjum mæli við Mjólkurbú Ölfusinga um 1930. Árið 1940 var fyrsta jarðhitaholan boruð og gufan leidd í gróðurhúsið í Fagrahvammi. Þessi hola var 54 m djúp og er nú löngu horfin. Með henni var framtíð bæjarins ráðin því gróðurhúsabyggð óx smám saman og garðrækt varð einn af aðalatvinnuvegum bæjarins.
Gufan sem notuð var í Mjólkurbú Ölfusinga kom úr kraftmiklum gufuhver, Bakkahver. Hann er nú rólyndislegur og stendur enn pýramídalagað þak yfir honum, þaðan sem gufuleiðslan lá.
Nafnfrægastur hveranna á girta svæðinu er Manndrápshver, en í hann féll maður árið 1906 og lést. Varð það til þess að götulýsing var sett upp í Hveragerði, sú fyrsta á landinu. Gróuhver heitir eftir nágranna hversins. Bláhver er nefndur eftir lit vatnsins og var áður mun kraftmeiri. Ruslahver (Önnuhver) hafði um árabil verið notaður sem ruslagryfja og dregur nafn sitt af því að hann lifnaði við í jarðskjálfta 1947 og þeytti öllu ruslinu úr sér. Annar hver sem nýlega hefur stækkað er Dynkur, en hann var lítið gufuauga 1991 og er nú orðinn að snotrum leirhver.
Fyrir utan að vera náttúruundur er hverasvæðið í Hveragerði virkjað fyrir hitaveitu bæjarins. Nú eru nýttar tvær holur, hola HS-02 boruð 1959 í 311 m og HS-08 boruð 1988 niður í 254 m. Jarðhitinn er einkum virkjaður til hitunar íbúðarhúsnæðis og gróðurhúsa og í sundlaugar bæjarins. Vegna hins öfluga jarðhita er Garðyrkjuskóli ríkisins staðsettur í nágrenni Hveragerðis.
Á síðari árum hefur áhugi manna beinst að öðrum þáttum í nýtingu
hveranna, þ.e. hitaþolnum ensímum eða lífhvötum úr hveraörverum.
Hverir eru mjög smá vistkerfi og breytingar á umhverfisþáttum, s.s.
hitastigi, sýrustigi, vatnsstöðu og efnasamsetningu, hafa mikil
áhrif á samsetningu hveraflórunnar. Örveruflóra hveranna er afar
fjölbreytt og segja má að hún endurspegli breytileika þeirra.
Sumar tegundir örvera eru í gífurlegu magni og jafnvel sýnilegar með berum augum, einkum í basískum hverum. Þær örverur sem þar sjást eru m.a. blágræna bakterían Mastigocladus laminosus sem myndar grænt slím í hverunum og græna bakterían Chloroflexus sem er appelsínugul í raun. Í og við súra leirhveri mynda loftháðar fornbakteríur (Archaea) eins konar fitubrák ofan á grárri leðjunni. Grænþörungurinn Cyanidium er mjög sýruþolinn og er algengur á hverahrúðri og umhverfis gufuaugu. Brennisteinsoxandi bakteríur eru enn einn hópurinn sem sjást oft langt að sem hvítgráar skellur.
Sífellt er leitað nýrra tegunda með aðferðum örverufræðinnar. Markmiðið er að fá gleggri mynd af raunverulegri örveruflóru hveranna, svo og að leita að verðmætum ensímum sem í þeim kunna að vera. Varðveisla hverasvæða er mjög mikilvæg í þessu samhengi.
Móttaka er fyrir ferðamenn í skála við Hveramörk, austast á hverasvæðinu. Þar er hægt að afla sér margvíslegra upplýsinga um tilvist jarðhitans, tengsl við örverufræði, jarðfræði, sprungur og eldvirkni. Auk þess er þar útskýrt hvernig nýting jarðhitans fer fram, greint frá dýpi borhola, afli sem úr þeim fæst og hvernig það er nýtt.
Sumaropnun :mánudaga – föstudaga 10:00-18:00
laugardaga og sunnudaga 12:00-16:00
Vetraropnun:
Opið fyrir hópa samkvæmt samkomulagi. Hafið samband við Upplýsingamiðstöð Suðurlands í síma 4834601 eða á netfangið tourinfo@hveragerdi.is
Ungmennaráðstefnan Ungt fólk og lýðræði verður haldin í
Hveragerði 22.-24. sept. nk.
Skráningar eru ennþá í fullum gangi. Vona að þið hafið aðeins látið
vita af ungmennaráðstefnunni í kringum ykkur!!!
Ungmennaráðstefnan er frábært tækifæri fyrir ungt fólk til að
fræðast, taka þátt, hafa áhrif, mynda tengslanet og svo að hafa
gaman saman.
• Logi Bergmann, fjölmiðlamaður, með kynningu á möguleikum ungs fólks í fjölmiðlaumræðum, framkomu og þátttöku.
• Pia Viktoria, finnskur sjálfboðaliði, verður með kynningu á möguleikum ungs fólks í sjálfboðastarfi.
• Bára Sigurjónsdóttir, Umboðamaður barna, verður með umræður um réttindi ungs fólks.
• Stefán Bogi mun svo leiða hópinn í því að
finna sameiginlega niðurstöðu og mynda ályktun ráðstefnunnar.
• Ungmennaráð UMFÍ sér um verkefni úr Kompás,
kynnisferð og kvöldvöku og
• hópefli verður í höndum Jörgens.
Hveragerðisbær auglýsir eftir áhugasömu
ungu fólki á aldrinum 16 – 25 ára sem hefur áhuga á að fara á
ráðstefnuna fyrir hönd Hveragerðisbæjar. Vinsamlega hafið samband
við Jóhönnu Hjartardóttur í síma 483-4000 eða á netfangið jmh@hveragerdi.is
Laugardaginn 17. september á Grýluvelli
- Kl. 12:00 knattþrautir
- Kl. 12:45 sumarið gert upp, ný æfingatafla og
vetrarstarfið kynnt
- Kl. 13:15 grillveisla og ís
- Kl. 14:00 Hamar – ÍH 2. deild
Mætum öll og tökum mömmu og pabba með!
Fimmtudaginn 15.september Kl.19:15
í íþróttahöllinni í Hveragerði
Mætum öll og styðjum Hamarsliðið til sigurs!“
Aðgangseyrir 1.000 Ath. stuðningsmannakortin gilda ekki á bikarleiki
ÁFRAM HAMAR!!!
Á morgun, laugardaginn 3. september kl. 15.00 verður ný sýning opnuð í Listasafni Árnesinga sem fengið hefur heitið ALMYNSTUR, en þar eru verk Arnars Herbertssonar, JBK Ransu og Davíðs Arnar Halldórssonar skoðuð í samhengi.
Sjá nánar á heimasíðu safnsins www.listasafnarnesinga.is
Fimmtudaginn 1. september kl. 16:30-19:00 verður haldin íþrótta-
og tómstundakynning í Grunnskólanum. Þar munu fulltrúar frá flestum
íþrótta- og tómstundagreinum í Hveragerði kynna starf sitt og taka
á móti skráningu. Má þar nefna: Fimleika, fótbolta, badminton,
sund, körfubolta, kirkjustarfið, hjálparsveitina, listasafnið,
Taewondo frá Selfossi og fleiri. Viljum við sérstaklega hvetja
nemendur á elsta stigi til að mæta þar sem Hjálparsveitin mun kynna
vetrarstarf sitt ásamt öðrum íþróttagreinum sem taka alltaf á móti
nýjum iðkendum á öllum aldri.
Vonumst til að sjá sem flesta, nemendur og foreldra.
Stjórn foreldrafélagsins
Ræðum framhaldið í vetur, skoðum nýja sýningu og eigum notalega kvöldstund með handavinnuna okkar. Gaman væri að sjá eitthvað af afrakstri sumarsins.
ATH. Nýr inngangur í bókasafnið beint á móti aðaldyrum í Sunnumörk!
Vonumst til að sjá sem flesta, nemendur og foreldra.
Stjórn foreldrafélagsins







