Sunnan3 - Rafrænt þjónustutorg
Skoðanakönnun
13.3.2007 09:37:37
Áhugaverðir staðir í Hveragerði

Grýla


Grýla, þekktasti goshverinn í Hveragerði, er norðan Hamarsins á vinstri hönd rétt eftir að komið er inn í Ölfusdal. Grýla gaus allt upp í 15 m hæð á klukkustundar fresti þegar hún var upp á sitt besta. Vegna prentvillu (Þorvaldur Thoroddsen 1911) hefur Grýla stundum verið nefnd Grýta. Unnið hefur verið að því á síðustu misserum að sýna þessum gamla hver tilhlýðilega virðingu með því að fegra umhverfi hans.

Leppalúði

 Leppalúði er óformlegt nafn á „goshver“ sem er inni í Ölfusdal, við veginn á hægri hönd, rétt áður en komið er að brúnni yfir Varmá á leið að golfvellinum í Gufudal. Í raun er þetta grunn borhola sem áhugavert er að skoða því þar er sígos, þriggja til fjögra metra hátt.

Sandhólshver

Við horn Hverahlíðar og Þverhlíðar norðan kirkjunnnar er hver með sjóðandi vatni sem nefnist Sandhólshver. Hann er á sprungu sem liggur í gegnum Hverasvæðið og norður um Hverahvamm upp í Reykjafell. Sandhólshver myndaðist í Suðurlandsskjálftanum árið 1896 sem var um 6-7 stig á Richter. Áður var þar einungis lítið hveraauga en í umbrotunum varð hverinn til á einni nóttu og bar gufustrókinn eins hátt og Reykjafjall. Krafturinn var svo mikill að grjót og jarðvegur þeyttist tugi metra í loft upp og grastorfur flugu alla leið upp á Hamar. Hiti í honum miðjum er núna um 94°C en vatnsborð hans hefur lækkað síðustu árin. Sandhólshver var lengi notaður til hitunar fyrir nærliggjandi hús. Ofnar voru látnir ofan í heitt vatnið og rör frá þeim leidd til og frá húsunum. Þannig myndaðist lokuð hringrás, vatnið hitnaði í ofnunum, steig upp eftir rörunum og um miðstöðvarkerfi húsanna. Neysluvatn var líka leitt í gegnum ofn í hvernum til hitunar. Einnig var hveravatnið leitt eftir rörum í þar til gerðar þrær við húsin sem stóðu neðar. Þar var neyslu- og miðstöðvarvatn hitað og notað á sama hátt.

Hverahvammur - Stigagil

 
Þegar farin er Breiðumörk í átt að dalnum norðan Hamars liggur malarvegur til hægri á móts við Laufskóga. Hann liggur niður í Hverahvamm á bakka Varmár. Þar er mikil hveravirkni enda hvammurinn á sömu jarðhitasprungu og Hverasvæðið í miðjum bænum. Við efri lóðarmörk Hverahvamms liggur stígur til vinstri að göngubrú yfir Varmá. Brúin tengir lönd Hveragerðis og Reykja í Ölfusi. Neðan göngubrúarinnar eru margir hverir, bæði vatns- og leirhverir, í og við ána. Bakteríur og þörungar setja svip sinn á svæðið með ýmsum litaafbrigðum. Hveravatn þarna og víðar hita Varmá og af því er nafn hennar komið. Örskammt ofar með ánni Reykjameginn var Baðstofuhver sem sagt er frá í „Lýsingu Ölfushrepps“ frá 1703. Skömmu fyrir aldamótin 1800 gaus hann á fimm mínútna fresti og náðu gosin 7-15 m hæð. Hann er nú útkulnaður.

Ef gengið er áfram eftir göngustígnum upp með Varmá er komið að Stigagili sem nær frá ánni og upp í Reykjafjall. Í og við Stigagil er jarðhiti, borholur og mannvirki þeim tengd. Þar er gufuskilja sem skilur að heitt vatn og gufu sem notuð er til húshitunar. Vatnið, sem skilst frá, er um 100°C heitt og rennur eftir þrepum niður í gilið og þaðan til Varmár. Þetta er gert til að kæla vatnið og minnka þannig upphitun Varmár og þar með áhrifin á lífkerfi árinnar. Við vegslóða er hlaðin stífla í gilinu og er stundum hægt að lauga sig þar. Í langvarandi þurrkum getur það þó verið hættulegt vegna hita vatnsins. Frá gufuskiljunni er að stutt að ganga að Reykjum í Ölfusi sem var höfuðból til forna. Á Reykjum var heilsuhæli fyrir berklasjúklinga árin 1931-1938 og frá ársbyrjun 1939 hefur Garðyrkjuskóli ríkisins verið starfræktur þar.

Fossflötin - minjar um mannvirki


Fossflötin markast af Breiðumörk, Skólamörk og Varmá. Ræktun skrúðgarðs hófst þar árið 1986 og er þar nú fallegur gróður með leiksvæði, bekkjum og borðum sem ferðamenn geta nýtt sér til útivistar. Á bakka Varmár neðan við Reykjafoss má sjá leifar af gömlum húsgrunni. Grunnurinn markar upphaf byggðar í Hveragerði því þar var ullarverksmiðja sem reist var árið 1902 og nýtti fallorku fossins. Innar í Varmárgilinu eru uppistandandi veggir rafstöðvar sem gerð var árið 1929. Þaðan má rekja undirstöður fallstokksins að heillegri stíflunni neðan Hverahvamms. Í gilinu eru hinar fegurstu litasamsetningar og hveralandslag sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara.

 Hveragerðiskirkja

Hveragerðiskirkja stendur á Sandhóli og gnæfir tignarleg yfir bæinn. Jörundur Pálsson arkitekt við embætti Húsameistara ríkisins teiknaði kirjuna. Bygging hennar hófst í júlí 1967 og byggingameistari var Jón Guðmundsson í Hveragerði. Heildargólfflötur er 460 m2 og mesta lofthæð er 14 m.

31. maí 1971 var safnaðarheimili vígt af Sigurbirni Einarssyni, biskupi Íslands og þann 14. maí 1972 var kirkjan sjálf vígð af Sigurði Pálssyni vígslubiskupi.

Altarið er úr slípuðu grágrýti. Skírnarfonturinn er stuðlabergssúla. Steindur kórgluggi er verk Höllu Haraldsdóttur, glerlistakonu. Stílfærð Kristsmynd er uppistaðan myndarinnar, en litir og form vísa til jarðhita, gufu, blóma og gróanda umhverfisins. Efst tákna stjarna og kross birtu vonar og hinn helga kross, og að Hveragerði er á krossgötum í þjóðbraut. Halla gerði einnig glugga í safnaðarsal.

Krossaumað veggteppi er gert eftir frummynd í Þjóðmynjasafni og sýnir atburði úr Mósebókum. Ofin veggteppi í safnaðarsal eru gjöf frá vinabæ Hveragerðis, Tarp í Slésvík í Þýskalandi.

Bænaljósastjaki og tveir sex - ljósa stjakar í kór eru minningargjafir. Gunnsteinn Gíslason, myndlistarmaður hefur hannað alla stjakana.

Pípuorgelið er ítalskt, af Mascioni-gerð, 17 raddir.

Sunnan við kirkjuna er gott útsýni yfir Hverasvæðið í hjarta bæjarins. Kirkjan er tilvalinn staður til að skoða og upplifa í leiðinni þann frið og kærleik sem ætíð geislar frá guðshúsum.

Listaverkið Mýri

 Listaverkið Mýri stendur á opnu svæði á vinstri hönd rétt eftir að komið er inn í bæinn framhjá Hótel Örk. Verkið er eftir listakonuna Steinunni Þórarinsdóttur og tengist Íslandssögunni bæði í fortíð og nútíð. Á verkinu eru ýmsir fundnir hlutir og hlutir sem listakonan hefur búið til sjálf. Hugmyndafræðin er sú að láta söguna sökkva ofan í mýrina. Steinunn gaf bænum listaverkið árið 1996 í tilefni af 50 ára afmæli Hveragerðis. Verkið er úr Corten stáli og rúmlega 10 fermetrar að flatarmáli. Hægt er að ganga að verkinu og skoða það nánar en ryðið í sínum jarðlit fer vel við gróandann í kring.

Hveragerði hefur upp á ýmislegt annað að bjóða, enda bæjarstæðið og umhverfið í kring einstaklega fallegt, hvort sem er að vetri eða sumri. Skemmtilegt er að rölta upp á Hamar, en það má auðveldlega komast upp á hann austanmegin, við vatnstank bæjarins. Af Hamrinum er fallegt útsýni yfir bæinn og þaðan má sjá langt út á opið haf til suðurs og Ölfusdalinn og Hengilssvæðið til norðvesturs.

2.3.2007 15:55:42
Hverasvæðið í miðbænum

Hveragerði er í austurjaðri gosbeltis sem liggur frá Reykjanesi um Þingvelli og norður Langjökul. Gosbeltið er framhald Mið-Atlantshafshryggjarins sem þarna gengur á land. Annað gosbelti liggur síðan frá Vestmannaeyjum um Vatnajökul og norður í Öxarfjörð. Í gosbeltunum er mikil framleiðsla á kviku sem kemur upp í eldgosum eða storknar neðanjarðar og myndar hitagjafa jarðhitasvæðanna. Eitt slíkra jarðhitasvæða er kennt við Hengil og er Hveragerði í eldri hluta þess. Hin mikla jarðhitavirkni þar er þannig nátengd reki meginlanda og eldsumbrotum.

 Jarðhitasvæðum á Íslandi er skipt í háhita- og lághitasvæði eftir uppruna og hitastigi. Hiti í háhitasvæðum er yfir 200ºC á eins km dýpi og er Hengill eitt þeirra. Jarðskjálftar eru eitt af einkennum jarðhitasvæða. Þeir viðhalda brotum og glufum í berginu sem auk lekra jarðlaga gera vatni kleift að renna niður í jarðhitakerfin og upp aftur. Það er því algengt að í jarðskjálftum breytist jarðhitasvæði, hverir hverfi og nýir komi í staðinn. Jarðhitasvæðin eru þannig síbreytileg. Staða grunnvatns hefur einnig mikil áhrif á útlit hveranna, í þurrkum lækkar vatnsborð og gufuhverum fjölgar, en í rigningartíð breytast gufuaugu í vatns- eða leirhveri. Háhitasvæðið í Hengli er ævagamalt, að öllum líkindum nokkur hundruð þúsund ára, og er elsti hluti þess í Hveragerði. Þar var hverasvæðið löngum farartálmi og til lítilla nota þótt alltaf þætti ferðamönnum það forvitnilegt. Einkum fannst þeim mikið til um goshverina, Litla-Geysi sem nú er horfinn og Grýlu sem enn skvettir úr sér.

Jarðhiti í Hveragerði var fyrst nýttur í einhverjum mæli við Mjólkurbú Ölfusinga um 1930. Árið 1940 var fyrsta jarðhitaholan boruð og gufan leidd í gróðurhúsið í Fagrahvammi. Þessi hola var 54 m djúp og er nú löngu horfin. Með henni var framtíð bæjarins ráðin því gróðurhúsabyggð óx smám saman og garðrækt varð einn af aðalatvinnuvegum bæjarins.

Gufan sem notuð var í Mjólkurbú Ölfusinga kom úr kraftmiklum gufuhver, Bakkahver. Hann er nú rólyndislegur og stendur enn pýramídalagað þak yfir honum, þaðan sem gufuleiðslan lá.

Nafnfrægastur hveranna á girta svæðinu er Manndrápshver, en í hann féll maður árið 1906 og lést. Varð það til þess að götulýsing var sett upp í Hveragerði, sú fyrsta á landinu. Gróuhver heitir eftir nágranna hversins. Bláhver er nefndur eftir lit vatnsins og var áður mun kraftmeiri. Ruslahver (Önnuhver) hafði um árabil verið notaður sem ruslagryfja og dregur nafn sitt af því að hann lifnaði við í jarðskjálfta 1947 og þeytti öllu ruslinu úr sér. Annar hver sem nýlega hefur stækkað er Dynkur, en hann var lítið gufuauga 1991 og er nú orðinn að snotrum leirhver.

Fyrir utan að vera náttúruundur er hverasvæðið í Hveragerði virkjað fyrir hitaveitu bæjarins. Nú eru nýttar tvær holur, hola HS-02 boruð 1959 í 311 m og HS-08 boruð 1988 niður í 254 m. Jarðhitinn er einkum virkjaður til hitunar íbúðarhúsnæðis og gróðurhúsa og í sundlaugar bæjarins. Vegna hins öfluga jarðhita er Garðyrkjuskóli ríkisins staðsettur í nágrenni Hveragerðis.

 
Á síðari árum hefur áhugi manna beinst að öðrum þáttum í nýtingu hveranna, þ.e. hitaþolnum ensímum eða lífhvötum úr hveraörverum. Hverir eru mjög smá vistkerfi og breytingar á umhverfisþáttum, s.s. hitastigi, sýrustigi, vatnsstöðu og efnasamsetningu, hafa mikil áhrif á samsetningu hveraflórunnar. Örveruflóra hveranna er afar fjölbreytt og segja má að hún endurspegli breytileika þeirra.

Sumar tegundir örvera eru í gífurlegu magni og jafnvel sýnilegar með berum augum, einkum í basískum hverum. Þær örverur sem þar sjást eru m.a. blágræna bakterían Mastigocladus laminosus sem myndar grænt slím í hverunum og græna bakterían Chloroflexus sem er appelsínugul í raun. Í og við súra leirhveri mynda loftháðar fornbakteríur (Archaea) eins konar fitubrák ofan á grárri leðjunni. Grænþörungurinn Cyanidium er mjög sýruþolinn og er algengur á hverahrúðri og umhverfis gufuaugu. Brennisteinsoxandi bakteríur eru enn einn hópurinn sem sjást oft langt að sem hvítgráar skellur.

Sífellt er leitað nýrra tegunda með aðferðum örverufræðinnar. Markmiðið er að fá gleggri mynd af raunverulegri örveruflóru hveranna, svo og að leita að verðmætum ensímum sem í þeim kunna að vera. Varðveisla hverasvæða er mjög mikilvæg í þessu samhengi.

Móttaka er fyrir ferðamenn í skála við Hveramörk, austast á hverasvæðinu. Þar er hægt að afla sér margvíslegra upplýsinga um tilvist jarðhitans, tengsl við örverufræði, jarðfræði, sprungur og eldvirkni. Auk þess er þar útskýrt hvernig nýting jarðhitans fer fram, greint frá dýpi borhola, afli sem úr þeim fæst og hvernig það er nýtt.


Tilkynningar
27.7.2010 08:38:59
Svala Ólafsdóttir með erindi í Listasafni Árnesinga í dag
Svala Ólafsdóttir með erindi í máli og myndum
Þriðjudaginn 27. júlí kl. 17 í Listasafni Árnesinga

Svala (1954) er gestalistamaður Varmahlíðarhússins um þessar mundir. Hún ólst upp á Selfossi en býr nú í Bandaríkjunum. Hún sótti menntun sína til Bandaríkjanna með áherslu á ljósmyndun og hefur frá námslokum sinnt listsköpun og kennslu ytra. Nánari upplýsingar um Svölu er að finna á heimasíðu safnsins www.listasafnarnesinga.is og á heimasíðu hennar sjálfrar www.svalaolafsdottir.com

Í verkum sínum fjallar Svala meðal annars um tengslin á milli minninganna, sagnanna, og svo hins uppfundna, eða tilbúna. Hún hefur einkum fengist við ljósmyndaverk og oftar enn ekki er myndum raðað saman, tveimur eða fleirum til þess að skapa orðræðu eða ef til vill torræðu á milli einstakra ramma. Ljósmyndaverk Svölu eru ljóðræn og huglæg.

Svala mun sýna og segja frá verkum sínum í erindi í Listasafninu síðdegis í dag kl. 17. Aðgangur er ókeypis og allir velkomnir.
23.7.2010 11:26:14
Sýningin ÁR: málverkið á tímum straumvatna

Sunnudaginn 25. júlí kl. 15 verður sýningin
ÁR: málverkið á tímum straumvatna
Sigtryggur Bjarni Baldvinsson ▪ Þorvaldur Skúlason




opnuð í Listasafni Árnesinga í Hveragerði. Sýningin er samstarfsverkefni Listasafns Árnesinga og Listasafns Háskóla Íslands, en í þess eigu er langstærsta safn landsins af verkum eftir Þorvald Skúlason, rúmlega 200 málverk og yfir þúsund teikningar og skissur frá öllum tímabilum ferils hans. Safnstjóri Listasafns Háskóla Íslands er Auður A. Ólafsdóttir listfræðingur og er hún jafnframt sýningarstjóri sýningarinnar. Hún hefur valið að láta verk hans eiga stefnumót við samtímalistina, við verk Sigtryggs Bjarna Baldvinssonar og kallar það í sýningarskrá „hinn óvænta fund rökhyggju og rómantíkur í miðju straumvatni.”

Nánari upplýsingar á heimasíðu safnsins: www. listasafnarnesinga.is

Tríó Páls Sveinssonar laðar fram ljúfa jass-tóna við opnunina

Verið velkomin
22.7.2010 09:16:22
Gæsluvöllur lokaður 29. júlí - 2. ágúst
21.7.2010 10:22:48
Markaður á blómstrandi dögum

Fundargerðir
Skjöl
Br100715.pdfBæjarráð Ósamþykkt16.7.2010
skn100701.pdfSkipulags- og byggingarnefnd Ósamþykkt2.7.2010
Br100701.pdfBæjarráð2.7.2010
bs20100628.pdfBæjarstjórn29.6.2010
Br100616.pdfBæjarráð29.6.2010